Advaita Vedanta



De vraag die ik mij steeds stel is ‘wie ben ik?’ en ‘ben ik werkelijk die of datgene wat ik denk te zijn?’ ‘Waar geloof ik in? Wat is werkelijkheid?’

Heb ik überhaupt hier eigenlijk iets in te willen of te vinden? Kan ik mijzelf observeren met mijzelf? Neem nu de kwestie van de hersenen. Kan het denken denken over zichzelf ? Bij mij beginnen de echte avonturen als ik ’s avonds ga slapen. Blijkbaar ben ik in staat mij bewust te blijven van het ‘in slaap vallen’. Ik kan kijken naar wat zich afspeelt in mijn hersenen. Dat is natuurlijk een rare uitspraak. Want het kijken naar hersenen, gebeurt dat niet ook door de hersenen? Hebben de hersenen iets te zeggen over zichzelf ?  Er zijn mensen die zweren bij de het idee dat wij niets anders zijn dan de hersenen. Die mensen richten zich dan op de wetenschap van de biochemie, maar vergeten daarbij dat wat zij onderzoeken het onderzochte zélf is. Wat je onderzoekt is per definitie het onderzochte. De onderzoeker, dat waarmee onderzocht wordt en het onderzochte zijn identiek: de hersenen onderzoeken zichzelf met zichzelf als instrument.

Toch is dit de eerste stap: het kijken naar alle activiteiten die zich in jou afspelen. Of beter: af lijken te spelen. Het’ kijken’, oftewijl ‘het zien, schouwen of het getuigen’ is een meditatieve toestand. Meditatie wordt de laatste jaren steeds populairder in het Westen. Er is inmiddels veel onderzoek naar gedaan. Op scans is te zien dat bij monniken die mediteren er zeer weinig hersenactiviteiten plaatsvinden. Dat komt omdat het ‘kijken’ niets doet. Het is onbevooroordeeld. Daar zijn geen gevoelens, emoties, gedachten. Het kijken zelf heeft geen vorm, geen lokatie. Het kijken zelf is bewust noch onbewust. Van je gevoelens, emoties en gedachten word je pas bewust als die in jouw ‘kijken’ verschijnen. Als ze niet in jouw kijken verschijnen, zijn ze onbewust.

Meditatie wordt steeds meer gebruikt als therapie voor psychiatrische patiënten. Het brengt rust en stabiliteit in je drukke  ervaringswereld.

Het kijken naar jezelf is een gegeven dat voor iedereen voorhanden ligt. Iedereen is in staat van een afstandje naar zichzelf te kijken, al is het maar voor even. Het is alsof je naar jezelf kijkt door de ogen van een ander. Meditatie als activiteit – op een matje zitten in de lotushouding – is nooit iets voor mij geweest. Ik had daar de rust niet voor, en dus helemaal geen zin in. Het is ook niet nodig, want meditatie is helemaal geen activiteit. Het gaat niet om de handeling ‘meditatie’, het gaat om bewustwording van alles wat er in jouw kijken verschijnt. Deze bewustwording is altijd aanspreekbaar. Het is nooit afwezig. Ook niet tijdens het dromen en de diepe slaap. Het waken, dromen en slapen zijn drie toestanden die enorm interessant zijn om te onderzoeken.

Waar ben ik als ik droom? Waar ben ik als ik diep slaap? En waar ben ik als ik wakker ben?

Laat mij nu eens kijken naar wat er gebeurt als ik in slaap val. Ik word overvallen met flitsende beelden van mensen, landschappen, gebeurtenissen. Haarscherp, alsof ik klaarwakker ben. Ik heb er geen enkele controle over. En dan begint het dromen. Ik ervaar hierbij geen angst omdat de realiteit van het besef veilig in een bed te liggen sterker is dan de identificatie met de beelden die voorbij komen.

 ’s Nachts en ’s morgens word ik mij langzaam bewust van het gedrag van mijn hersenen. Ze zijn dan namelijk al een tijd aan het denken. Dat denken gebeurt in beelden, in prachtige volzinnen – en in mijn idee ook nog eens logisch opeenvolgend. Mijn brein leidt een eigen leven ! Als ik slaap denkt het dus gewoon door, zonder ‘mij’. Het lijkt wel een beetje op een psychose, maar dan een probleemloze neutrale psychose. De droom gaat door zonder dat je iets doet. Het brein werkt door zonder enige betrokkenheid. Het lijkt alsof allerlei informatiebronnen voorbijkomen om door het brein automatisch op eigen tempo verwerkt te worden.

Hoe kan ik hier nou getuige van zijn? En wat nou als het brein overdag in wezen ook gewoon doorgaat zonder mij? En dat ik dat eigenlijk niet eens weet? Wie zegt mij met zekerheid dat ik overdag ook niet droom ? Regelmatig gebeurt ook het tegenovergestelde: ik word wakker, maar weet helemaal niets meer. Ik weet niet meer wie ik ben, waar ik ben, wát ik ben... het is dan zo ongelofelijk leeg, er is een nietsheid, waar ik op dat moment echter niet mee bezig ben, want mijn hersenen komen langzaam op gang om zich te gaan herinneren wat voor een wezen er in dit lichaam zit, wie het ook al weer was, en waar het zich bevindt. Deze ervaringen zouden angst op kunnen roepen als ik er een betekenis aan zou willen geven.

Moet ik bang zijn voor deze vervreemdende ervaring? Nee, nooit. Ik zie het gebeuren, en dat wat ziet hoeft zelfs niet eens een ik te zijn. Heb ik een hersenafwijking? Misschien. En wat dan nog? Ik ben niet mijn lichaam, dus ook niet mijn hersenen.Ik ben hoogstens de ervaring van mijn lichaam en hersenen.

Bovenstaande ervaringen hebben een groot verschil met psychoses. Een psychose is veelal gebaseerd op angst, stress en meestal op ontkenning van emoties die alsnog gezien moeten worden.Maar ik geloof dat mensen die aanleg hebben voor psychoses, ook aanleg hebben voor spirituele ervaringen waarbij ze een glimp opvangen van de waarheid rondom bewustzijn.

De werkelijkheid: een droom ?

Ieder mens verkeert per definitie in zijn natuurlijke staat en daarom weet ieder mens van nature wie hij in werkelijkheid is. Deze kennis is voor iedereen op elk moment beschikbaar. Toch denk ik dat je je kunt vergissen of kunt laten misleiden door allerlei denkbeelden waaraan je je vastklampt. Meestal doe je dat vanuit angst. Daarom begint het antwoord op de vraag ‘wie ben ik’ altijd met een persoonlijke zoektocht: wat hoe en waarom ervaar je wat je ervaart ? Trauma’s moeten in beeld gebracht worden en onderkend worden.

Pas als de hele persoonlijkheid met zijn scala aan emoties, gevoelens, ervaringen, denkbeelden e.d. wordt erkend en aanvaard, kan gezien worden dat dat wat je werkelijk bent vérder gaat dan de persoonlijkheid waarin je altijd geloofd hebt. Je identiteit blijkt een illusie. De vertrouwde wereld die je beschouwde als de realiteit wordt in dit licht gezien als een voortdurende droom waar je je vol overgave aan blootstelt. Ziekte, gezondheid, geboorte en sterven zijn onderdelen van deze droom. Een droom die je niets anders kunt doen dan ervaren. Dit standpunt is niet een kwestie van ervaren, maar een kwestie van zien. Dit zien heeft niets te maken met emoties als angst en vreugde, dissociatie, verlichting of andere concepten. Het is geen geloof of religie. Het gaat hier om een nietsontziend diepgaand zelfonderzoek. Dat wil zeggen: alles is mogelijk. Openheid staat hier centraal. Ontkenning van je ideeën gevoelens is hierbij dus niet mogelijk.

Ik ontdekte dat er een oude Oosterse stroming bestaat die de weg van zelfonderzoek aanmoedigt. Die heet: Advaita Vedanta.

Voordat je verder leest wil ik je iets vertellen over een oude spirituele traditie die afkomstig is uit India. Het heet Advaita Vedanta en is de filosofie van de ‘nondualiteit’.  De betekenis van Advaita Vedanta is ‘niet twee’. Dvaita betekent ’t twee’en a- dvaita betekent ‘niet twee’. Dat heeft te maken met het feit dat jij je kunt gaan realiseren dat jij identiek bent aan de ander, de wereld en de kosmos. Er bestaat geen scheiding tussen wat jij aanneemt als jouw individualiteit en dat wat jij waarneemt. In de visie van het nondualisme wordt aangenomen dat de scheidingen tussen jou en je lichaam, geest, de ander, de wereld en zelfs God aangeleerd zijn. Deze aangeleerde scheidingen is nu juist de oorzaak van conflicten.

Het doel is iemand zo gericht mogelijk naar zijn verlichting te wijzen. Dat gebeurt door middel van zowel kennis als eigen ervaring. Veel mensen stellen zichzelf ooit wel eens de vraag wat er met hen gebeurt als zij sterven of waar ze vandaan komen, hoe de wereld begon en of die ooit zal eindigen. In de traditie van de Advaita Vedanta zijn er veel wijzen geweest die letterlijk wijzen naar antwoorden op deze vragen. Er kan slechts gewezen worden omdat er geen woorden bestaan voor die ene waarheid, het onuitsprekelijke. Het unieke van de filosofie van de Advaita Vedanta is dat deze filosofie gebaseerd is op zelfkennis, dus zelfonderzoek. Antwoord op jouw levensvragen liggen besloten in de vragen die je stelt. In het Zijn dat je Bent.

Advaita Vedanta werd in de jaren '60-'70 in Nederland geïntroduceerd door Wolter Keers. Een leraar die veel betekend heeft voor de verspreiding van Advaita Vedanta in Nederland was Alexander Smit.

Maar traditie of niet, waarheid wordt niet gevonden in een naam, visie of filosofie. Advaita (nondualiteit dus) is de zoveelste term waarachter elke zoekende zich zou kunnen verschuilen, ondanks het feit dat deze leer aanzet tot louter zelfonderzoek.

Anne Vogy